Γιάννης Ρίτσος - "Ο Λαός"

{φωτογράφος: Βούλα Παπαϊωάννου}

 Τούτος ο λαός, αφέντη μου, δεν ξέρει πολλά λόγια,

σωπαίνει, ακούει, κι όσα του λες τα δένει κομπολόγια.

Και κάποιο βράδυ – πες σαν χτες – υψώνει το κεφάλι

κι αστράφτουνε τα μάτια του κι αστράφτει ο νους του πάλι.

Κι όπως περνάν κι όπως βροντάν, μαδάει ο αγέρας ρόδα

κι από τη λάσπη ξεκολλά της Ιστορίας η ρόδα.

Και τούτο το περήφανο, τ’ άμετρο ψυχομέτρι,

μόνη σημαία το φως κρατεί, μόνο σπαθί το αλέτρι.

Κι από τους τάφους ξεκινάν όλοι οι νεκροί του Αγώνα

και μπαίνουν πάλι στη σειρά με σιδερένιο γόνα.

Και φέγγουνε τα μάτια τους σ’ όλο το μέγα βάθος

σάμπως Ανάστασης κεριά μετά από τ’ Άγιο Πάθος.

Νάτος, περνάει ο αδούλωτος στρατός της δικαιοσύνης

και πάει να σπείρει όλη τη γης με στάρι κι άστρα ειρήνης.

Κι ως πάνω τους η Λευτεριά πάλλοντας ανατέλλει

φουσκώνει η άκρατη καρδιά του ανθρώπου σαν καρβέλι.

21 Σεπτεμβρίου - Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης

Η Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το 1981, για να διαδώσει και για να δυναμώσει τα ιδανικά της ειρήνης και της μη βίας ανάμεσα στα έθνη. 

Από το 2001 η Ημέρα αυτή γιορτάζεται στις 21 Σεπτεμβρίου. Την ημέρα αυτή προγραμματίζονται εκδηλώσεις σε όλο τον κόσμο από τον ΟΗΕ, τις ΜΚΟ, από θρησκευτικές οργανώσεις και τις τοπικές κοινωνίες των πολιτών.

ΕΙΡΗΝΗ  Γιάννης Ρίτσος

Τ' όνειρο του παιδιού είναι η ειρήνη 

Τ' όνειρο της μάνας είναι η ειρήνη 

Τα λόγια της αγάπης κάτω απ' τα δέντρα 

είναι η ειρήνη 

Ο πατέρας που γυρνάει τ' απόβραδο μ' ένα φαρδύ χαμόγελο στα μάτια 

μ' ένα ζεμπίλι στα χέρια του γεμάτο φρούτα 

και οι σταγόνες του ιδρώτα στο μέτωπό του 

είναι όπως οι σταγόνες του σταμνιού που παγώνει το νερό στο παράθυρο, 

είναι η ειρήνη. 

Όταν οι ουλές απ' τις λαβωματιές κλείνουν στο πρόσωπο του κόσμου 

και μες στους λάκους που ' καψε η πυρακαϊά δένει τα πρώτα της μπουμπούκια η ελπίδα 

κι οι νεκροί μπορούν να γείρουν στον πλευρό τους και να κοιμηθούν δίχως παράπονο 

ξέροντας πως δεν πήγε το αίμα τους του κάκου, 

είναι η ειρήνη. 

Ειρήνη είναι η μυρουδιά του φαγητού το βράδυ, 

τότε που το σταμάτημα του αυτοκινήτου στο δρόμο δεν είναι φόβος, 

τότε που το χτύπημα στην πόρτα σημαίνει φίλος, 

και το άνοιγμα του παραθύρου κάθε ώρα σημαίνει ουρανός, 

γιορτάζοντας τα μάτια μας με τις μακρινές καμπάνες των χρωμάτων του, 

είναι ειρήνη. 

Ειρήνη είναι ένα ποτήρι ζεστό γάλα κι ένα βιβλίο μπροστά στο 

παιδί που ξυπνάει. 

Τότε που τα στάχυα γέρνουν το 'να στ' άλλο λέγοντας: το φως, το φως 

και ξεχειλάει η στεφάνη του ορίζοντα φως, 

είναι η ειρήνη. 

Τότε που οι φυλακές επισκευάζονται να γίνουν βιβλιοθήκες, 

τότε που ένα τραγούδι ανεβαίνει από κατώφλι σε κατώφλι τη νύχτα, 

τότε που τ' ανοιξιάτικο φεγγάρι βγαίνει απ' το σύγνεφο 

όπως βγαίνει απ' το κουρείο της συνοικίας φρεσκοξυρισμένος ο 

εργάτης το Σαββατόβραδο, 

είναι η ειρήνη. 

Τότε που η μέρα που πέρασε, δεν είναι μια μέρα που χάθηκε, 

μα είναι η ρίζα που ανεβάζει τα φύλλα της χαράς μέσα στο βράδυ 

κι είναι μια κερδισμένη μέρα κι ένας δίκαιο ύπνος, 

που νιώθεις πάλι ο ήλιος να δένει βιαστικά τα κορφίνια του 

να κυνηγήσει τη λύπη απ' τις γωνιές του χρόνου, 

είναι η ειρήνη. 

Ειρήνη είναι οι θημωνιές των αχτίνων στους κάμπους του καλοκαιριού 

είναι τ' αλφαβητάρι της καλοσύνης στα γόνατα της αυγής. 

Όταν λες: αδελφές μου, - όταν λέμε: αύριο θα χτίσουμε. 

όταν χτίζουμε και τραγουδάμε, 

είναι η ειρήνη.

Τότε που ο θάνατος πιάνει λίγο τόπο στην καρδιά 

κι οι καμινάδες δείχνουν με σίγουρα δάχτυλα την ευτυχία, 

τότε που το μεγάλο γαρίφαλο του δειλινού 

το ίδιο μπορεί να το μυρίσει ο ποιητής κι ο προλετάριος, 

είναι η ειρήνη. 

Η ειρήνη είναι τα σφιγμένα χέρια των ανθρώπων 

είναι το ζεστό ψωμί στο τραπέζι του κόσμου 

είναι το χαμόγελο της μάνας 

Τίποτ' άλλο δεν είναι η ειρήνη. 

Και τ' αλέτρια που χαράζουν βαθιές αυλακιές σ' όλη της γης, 

ένα όνομα μονάχα γράφουν: 

Ειρήνη. 

Τίποτ' άλλο. Ειρήνη 

Πάνω στις ράγες των στίχων μου 

το τραίνο που προχωρεί στο μέλλον 

φορτωμένο στάρι και τριαντάφυλλα, 

είναι η ειρήνη. 

Αδέρφια, 

μες στην ειρήνη διάπλατα ανασαίνει όλος ο κόσμος με όλα τα όνειρά μας 

Δώστε τα χέρια αδέρφια μου, 

αυτό ' ναι η ειρήνη.

Γιάννης Ρίτσος - Σούρουπο στη συνοικία {απόσπασμα}

 Άνοιξη. Λαχανιάζει το φως γύρω και μέσα μας. Μια βαθιά ανάσα. Λιγάκι πιότερος αγέρας. Λαχταρίζει ένα φτερό πάνου μας, σκουντάει τους τοίχους. Μια πασχαλιά σκύβει πάνου απ’ τη μάντρα. Σε κοιτάει καλά. Την ξέρεις. Ξέρεις τη μυρουδιά της, φυλαγμένη κατάβαθα, εκεί πλάι-πλάι με την εικόνα της μητέρας, με το χαμόγελό της το βραδινό που σάλευε στη μορφή της σαν ένα μικρό, καρτερικό άστρο…

{Δημοσιεύτηκε στο τεύχος 2 του περιοδικού Ελεύθερα Γράμματα, 12/5/1945}

Πληροφορίες για τον Γιάννη Ρίτσο και τον Μάνο Χατζιδάκι, από τους μαθητές της Ε' τάξης!

 

"Ειρήνη" - Γιάννης Ρίτσος

Ειρήνη

Τ᾿ ὄνειρο τοῦ παιδιοῦ εἶναι ἡ εἰρήνη Τ᾿ ὄνειρο τῆς μάνας εἶναι ἡ εἰρήνη Τὰ λόγια τῆς ἀγάπης κάτω ἀπ᾿ τὰ δέντρα εἶναι ἡ εἰρήνη. Ὁ πατέρας ποὺ γυρνάει τ᾿ ἀπόβραδο μ᾿ ἕνα φαρδὺ χαμόγελο στὰ μάτια μ᾿ ἕνα ζεμπίλι στὰ χέρια του γεμάτο φροῦτα καὶ οἱ σταγόνες τοῦ ἱδρώτα στὸ μέτωπό του εἶναι ὅπως οἱ σταγόνες τοῦ σταμνιοῦ ποὺ παγώνει τὸ νερὸ στὸ παράθυρο, εἶναι ἡ εἰρήνη. Ὅταν οἱ οὐλὲς ἀπ᾿ τὶς λαβωματιὲς κλείνουν στὸ πρόσωπο τοῦ κόσμου καὶ μὲς στοὺς λάκκους ποὔσκαψαν οἱ ὀβίδες  φυτεύουμε δέντρα καὶ στὶς καρδιὲς ποὔκαψε ἡ πυρκαγιὰ δένει τὰ πρῶτα της μπουμπούκια ἡ ἐλπίδα κι οἱ νεκροὶ μποροῦν νὰ γείρουν στὸν πλευρό τους καὶ νὰ κοιμηθοῦν δίχως παράπονο ξέροντας πὼς δὲν πῆγε τὸ αἷμα τους τοῦ κάκου, εἶναι ἡ εἰρήνη. Εἰρήνη εἶναι ἡ μυρουδιὰ τοῦ φαγητοῦ τὸ βράδυ, τότε ποὺ τὸ σταμάτημα τοῦ αὐτοκινήτου στὸ δρόμο δὲν εἶναι φόβος, τότε ποὺ τὸ χτύπημα στὴν πόρτα σημαίνει φίλος, καὶ τὸ ἄνοιγμα τοῦ παραθύρου κάθε ὥρα σημαίνει οὐρανός, γιορτάζοντας τὰ μάτια μας μὲ τὶς μακρινὲς καμπάνες τῶν χρωμάτων του, εἶναι εἰρήνη. Εἰρήνη εἶναι ἕνα ποτήρι ζεστὸ γάλα κι ἕνα βιβλίο μπροστὰ στὸ παιδὶ ποὺ ξυπνάει, τότε ποὺ τὰ στάχυα γέρνουν τό ῾να στ᾿ ἄλλο λέγοντας: τὸ φῶς, τὸ φῶς καὶ ξεχειλάει ἡ στεφάνη τοῦ ὁρίζοντα φῶς, εἶναι ἡ εἰρήνη. Τότε ποὺ οἱ φυλακὲς ἐπισκευάζονται νὰ γίνουν βιβλιοθῆκες, τότε ποὺ ἕνα τραγούδι ἀνεβαίνει ἀπὸ κατώφλι σὲ κατώφλι τὴ νύχτα, τότε ποὺ τ᾿ ἀνοιξιάτικο φεγγάρι βγαίνει ἀπ᾿ τὸ σύγνεφο ὅπως βγαίνει ἀπ᾿ τὸ κουρεῖο τῆς συνοικίας φρεσκοξυρισμένος ὁ ἐργάτης τὸ Σαββατόβραδο, εἶναι ἡ εἰρήνη. Τότε ποὺ ἡ μέρα ποὺ πέρασε, δὲν εἶναι μιὰ μέρα ποὺ χάθηκε, μὰ εἶναι ἡ ρίζα ποὺ ἀνεβάζει τὰ φύλλα τῆς χαρᾶς μέσα στὸ βράδυ κι εἶναι μιὰ κερδισμένη μέρα κι ἕνας δίκαιος ὕπνος, ποὺ νιώθεις πάλι ὁ ἥλιος νὰ δένει βιαστικὰ τὰ κορδόνια του νὰ κυνηγήσει τὴ λύπη ἀπ᾿ τὶς γωνιὲς τοῦ χρόνου, εἶναι ἡ εἰρήνη. Εἰρήνη εἶναι οἱ θημωνιὲς τῶν ἀχτίνων στοὺς κάμπους τοῦ καλοκαιριοῦ εἶναι τ᾿ ἀλφαβητάρι τῆς καλοσύνης στὰ γόνατα τῆς αὐγῆς. Ὅταν λές: ἀδελφές μου, - ὅταν λέμε: αὔριο θὰ χτίσουμε. ὅταν χτίζουμε καὶ τραγουδᾶμε, εἶναι ἡ εἰρήνη. Ἡ εἰρήνη εἶναι τὰ σφιγμένα χέρια τῶν ἀνθρώπων εἶναι τὸ ζεστὸ ψωμὶ στὸ τραπέζι τοῦ κόσμου εἶναι τὸ χαμόγελο τῆς μάνας Τίποτ᾿ ἄλλο δὲν εἶναι ἡ εἰρήνη. Καὶ τ᾿ ἀλέτρια ποὺ χαράζουν βαθιὲς αὐλακιὲς σ᾿ ὅλη τὴ γῆ, ἕνα ὄνομα μονάχα γράφουν: Εἰρήνη. Τίποτ᾿ ἄλλο. Εἰρήνη. Πάνω στὶς ράγες τῶν στίχων μου τὸ τραῖνο ποὺ προχωρεῖ στὸ μέλλον φορτωμένο στάρι καὶ τριαντάφυλλα, εἶναι ἡ εἰρήνη. Ἀδέρφια, μὲς στὴν εἰρήνη διάπλατα ἀνασαίνει ὅλος ὁ κόσμος μὲ ὅλα τὰ ὄνειρά μας Δῶστε τὰ χέρια ἀδέρφια μου, αὐτό ῾ναι ἡ εἰρήνη. Οι μαθητές της Ε' τάξης αφού διάβασαν και συζήτησαν το σπουδαίο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου, έφτιαξαν τις δικές τους ζωγραφιές για την ειρήνη!